Fauna

Na występowanie zwierząt w Beskidach wielki wpływ posiada nawiązywanie pięter Beskidów do gór zachodnio-słowackich, oraz fakt, że jest to prawie kontynualny górski masyw z całą skałą wegetacyjnych stopni i typów lasów. Oprócz bogatej fauny bezkręgowców (która jest atrakcyjna przede wszystkim dla specjalistów) jest nie mniej ciekawa fauna kręgowców.

Bezkręgowce

Charakter fauny bezkręgowców jest uwarunkowany wieloma czynnikami. Oprócz tego, że Morawsko-śląskie Beskidy jako część systemu karpackiego leżą na granicy z czeskim masywem, ważny jest również fakt, że Beskidy przedstawiają prawie kontynualną zalesiona górską całość z całą skalą stopni wegetacyjnych i leśnych typów. Fauna jest nie tylko wynikiem długiego rozwoju, ale i zmian środowiska naturalnego, które w znacznej mierze spowodował swoją działalnością człowiek. Negatywne zmiany przejawiają się przede wszystkim w zakwaszeniu gleby i naruszeniu szczytowych leśnych porostów, przede wszystkim pierwotnych jodło-buczyn i świerczyn karłowatych, zachowanych obecnie już jedynie częściowo.

Fauna bezkręgowców Morawsko-śląskich Beskidów została stosunkowo dobrze zbadana w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku, kiedy to negatywne cywilizacyjne wpływy jeszcze wyraźnie się nie przejawiały. Właśnie w pierwotnych porostach regla wysokogórskiego został zaobserwowany cały szereg

glacjalnych reliktów i endemitów. Do endemitów należą podgatunki i gatunki, których pochodzenie i obszar rozszerzania leży w Karpatach, glacjalne relikty przedstawiają przede wszystkim gatunki boreomontanne i boreoalpinne. Te gatunki są związane przede wszystkim z powierzchniową warstwą gleby. Inne ważne biotopy reprezentują potoki górskie i źródliska ewentualnie torfowiska, w Beskidach jednak występują na małych powierzchniach. Mimo, że obecnie brakuje odpowiednich prac porównawczych, w naszych czasach są wspólnoty gatunkowe już znacznie zubożałe.

Krytyczna regresja wielu zdumiewających gatunków nastąpiła przede wszystkim u drobnych zwierząt, które są indykacyjnie bardzo ważne. W większości utrzymały się populacje mało wymagających mięczaków górskich, jak np. Discus ruderatus, Semilimax kotulae, Eucobresia nivalis ewentualnie też typowy pomrów błękitny (Bielzia coerulans). Stosunkowo często występuje też źródlarka karpacka Bythinella austriaca. Na Čertově Mlýně  żyje mięczak (Vestia ranojevici moravica), który posiada w tej okolicy najlepsze pasmo graniczne, w rezerwatach na Łysej Górze dzięki pierwotnym roślinom drzewiastym zachowała się znaczna mimo, że ustępująca wspólnota dendrofilnych laciniaria Cochlodina orthostoma i Bulgarica cana.

Dużo montanowych gatunków karpackich czy podgatunków do tej pory żyje we wspólnotach grup, które reagują mniej czule na zmiany środowiska, przede wszystkim korsarzy, pająków i chrząszczy. Z korsarzy najbardziej typowymi gatunkami w lasach iglastych na wyższych reglach są Platybunus bucephalus i Nemastoma lugubre, które możemy najczęściej zastać pod kamieniami, w zmurszałych pniach, ewentualnie pod korą drzew. Ciekawy korsarz Ischyropsalis manicuta żyje w zacienionych jarach starych górskich lasów. W górskich lasach żyją pająki Coelotes terrestris i Coelotes artropos.

Typowymi obywatelami powierzchniowej warstwy gleby są również biegaczowate. Charakterystycznymi gatunkami biegaczowatych w wyższym piętrze Beskidów są biegacz gładki (Carabus glabratus), z mniejszych szykoni następnie Pterostichus rufitaris i Pterostichus unctulatus. Do drugiego karpackiego łuku zaliczane są Carabus obsoletus, Carabus irregulatus montandoni czy małe biegaczowate Trechus pilisensis pilsensis i T. latus. Te biegaczowate występują przede wszystkich w pobliżu licznych beskidzkich mokradeł i źródlisk, podobnie jak inne hydrofilny mocno zagrożony gatunek biegacz Carabus variolosus. Na kamiennych i głazowych brzegach potoków jest w Beskidach występuje najliczniej cirkumborealny biegacz (Nebria rufescens). Rzadko spotykanym zimnolubnym gatunkiem w kamienistych rumowiskach Beskidów jest żuk z rodziny Carabidae Pterostichus negligens.

Ze ścierwników żyje w górach na brzegach wód glacjalny relikt Pterolomma foerstroemi, najliczniejszym gatunkiem rodzin jest jednak grabarz pospolity (Nicrophorus vespilloides). Ten gatunek, nie jest jednak zaliczany do tych, które by preferowały jedynie wysokie piętra Beskidów, podobnie jak bardzo charakterystyczny żuk gnojowy (Geotrupes strecorosus), który żywi się ekskrementami i gnijącymi grzybami.

Wzdłuż czystych beskidzkich podgórskich potoków do tej pory żyje Osmylus fulvicephalus, który jest obecnie zaliczamy do gatunków wymierających. Czystą wodę potrzebują również larwy zagrożonej rhagio Atherix marginata, podobnie jak i pluskwiak Aphelocheorus aestivali, znaleziony w rzeczce Černá. W kataraktowych odcinkach potoków żyją larwy proudomilek z rodu Liponeura cinerascens a L. cordata. Na mulastych prześwitach leśnych szlaków nie rzadko występuje trzyszcz górski (Cicindela sylvicola).

Przesychające na wierzchołkach świerczyny stają się odpowiednie dla do niedawna rzadkiego tycza mniejszego (Acanthocinus griseus). Świerki, przede wszystkim ich górne partie, wyszukuje również bezskrzydły konik Barbitites constristus. W rozpadających się jodłach w jodło-bukowych puszcz chronionych do tej pory często występuje wynurt (Ceruchus chrysomelinus). Pod kamieniami i kępkami traw wzdłuż potoków żyje mały górski sprężyk Hypnoidus riparius, też na górskich i podgórskich pasiekach inne gatunki sprężyk – zieleńczyk zielonkawy i górski (Ctenicera viridis a C. cuprea).

Te biotopy są popularne pomiędzy motylami przede wszystkim górówki – górówka boruta (Erebia ligea) i o. górówka euriala (Erebia euryale), na wilgotniejszych łąkach raczej podgórze Beskidów wybierają czewończyki pospolite (Lycaena virgaurea) i rzadszy czerwończyk płomieniec (Lycaena hippothoe) oraz z kraśnikowatych Tzygaena trifolii. Przy obecności żywych roślin na podmokłych łąkach występują typowy zmrocznik gładysz (Deilephila elpenor) i siewnica miętówka (Spilosoma lubricipeda). Mieniaka tęczowego (Apatura iris) można obecnie w Morawsko-śląskich Beskidach zobaczyć jedynie sporadycznie – w większości na leśnych szlakach. Ciepłolubne gatunki nie mają w CHKO Beskydy odpowiedniej ilości właściwych biotopów, większość gatunków ciepłolubnych pochodzi z Vsetínských vrchů z okolic Huslenek, gdzie znajdują się jałowcowe zbocza z południową orientacją, w większości wykorzystywane na potrzeby pastwisk. Najbardziej zbadane jest pastwisko w dolinie Losové, gdzie żyje np. żuczek z podrodziny Procridinae Adscita notata, do niedawna obserwowany jedynie na południowych Morawach i w środkowych Czechach i jeden z naszych najrzadszych kraśnik smugowiec (Zygaena brizae). Żyje tu też świerszcz polny (Gryllus campestris) a większości obszaru krytycznie zagrożony wyginięciem modraszek arion (Maculinea arion), z pluskwiaków wyraźnie ciepłolubna Coptosoma scutellatum, która na Morawach północnych nie była poza tym obszarem na razie zaobserwowana.

 

Kręgowce

Na gatunkową różnorodność kręgowców i na ich liczbę wpływa od dawna przede wszystkim działalność człowieka – łowiectwo, gospodarka w krainie, zakłócenia w wyniku nadmiernego użytkowania rekreacyjnego gór itd. Wiele zwierząt nie poradziło sobie z naciskiem cywilizacji (głuszec zwyczajny, żbik), niektóre wymarłe gatunki jednak w ostatnich latach wracają do Beskidów (kruk, ryś euroazjatycki, niedźwiedź brunatny, wilk).

Do kręgowców najbardziej zagrożonych zaliczają się zwierzęta wodne, dlatego że ich środowisko było najbardziej zmienione i naruszone przez człowieka. Przez regulację cieków wodnych na obszarze Beskidów wyginęły z potoków minogi strumieniowe. Obecnie na obszarze Beskidów występuje 35 gatunków ryb, typowymi gatunkami są pstrąg potokowy, głowacz pręgopłetwy i lipień. Uzależnione od środowiska są też inne zwierzęta, na przykład pluszcz lub rzadszy zimorodek. Przy rzekach i potokach można również znaleźć rzadkie znaki pobytu wydry europejskiej, której populacja nawiązuje na polską i słowacką. 

Dla zwierząt ziemno-wodnych ostoją stały się też sztucznie wytworzone zbiorniki z wodą stojącą, w większości są to mniejsze stawiki, oczka i płycizny. Ważnym gatunkiem jest dla Beskidów traszka karpacka a najczęściej występuje traszka górska. Najbardziej popularną żabą jest żaba trawna; na całym terenie Beskidów występuje też kumak nizinny, ropucha szara, ropucha zielona. 

Płazy można obserwować w lesie, na łące i u wody. Do pospolitych gatunków zalicza się zaskroniec zwyczajny, jaszczurka żyworodna i padalec zwyczajny, rzadziej występuje żmija. Dla zachowania zdolnych do życia populacji płazów ważna jest ochrona ich naturalnych biotopu, jakimi są słoneczne zbocza z porozrzucanymi krzewami.

Klasa ptaków ma bardzo licznych przedstawicieli. Ważną grupą ze stanowiska ochrony przyrody są drapieżnicy. Z gatunków zagrożonych gnieżdżą się w Beskidach trzmielojad i kobuz, pojawia się tu także jastrząb gołębiarz i krogulec. Jednym z najrzadziej występujących ptaków w beskidzkich górach jest głuszec zwyczajny. W ubiegłych latach Beskidy zaliczały się do obszarów, gdzie cietrzew występował w licznym gronie, obecnie dzięki sposobowi gospodarowania leśnego jest ich jedynie kilka sztuk.

Z rzadkich gatunków sów w starych porostach występuje sowa jarzębata i sóweczka, rarytasem jest występujący puszczyka uralskiego. W starych puszczowych porostach są odpowiednie warunki dla rzadkich gatunków łaźców – jakimi są dzięcioł czarny, rzadszy dzięcioł trójpalczasty lub dzięcioł białogrzbiety Z gatunkowej bogatej grupy śpiewaków w Beskidach gnieżdżą się mniej popularne muchówka mała, siwerniak, zniczek itd.

Z małych ssaków możemy zaobserwować wiewiórkę pospolitą i popielicę, żyje tu też rzadka smużka leśna. W jaskini regularnie zimują zwierzęta latające - najczęściej nocek duży i podkowiec mały.

W ubiegłych latach w Beskidach zupełnie wytrzebiono nasze wielkie szelmy. Dzięki temu, że obszar jest częścią Karpat Zachodnich, nastąpił wzrost ich populacji na Słowacji i doszło do odnowienia ich występowania też u nas. Ryś euroazjatycki znów osiedlił się w Morawsko-śląskich Beskidach, na Vsetínskich vrchach i Javorníkach, jego stała populacja wynosi około 15-20 sztuk. Od 1973 roku corocznie jest rejestrowana obecność niedźwiedzia brunatnego oraz wielokrotnie jego zimowanie. W 2000 roku na obszarze CHKO poruszało się 4-5 niedźwiedzi. Od 1994 roku w północno-wschodniej części Beskidów żyją na stałe wilki i prawie co roku wyprowadzają młode. Zapisy z 2000 roku dowodzą obecność 3-4 sztuk na pograniczu morawsko-śląskim i jest to całkowity stan wilków w CZ. Potrawą dla drapieżników jest przede wszystkim padlina zwierząt. Drapieżniki żyją tutaj jako czynnik selekcyjny i posiadają w ten sposób wielki wpływ na jakość populacji roślinożerców a zarazem w ten sposób utrzymują równowagę w przyrodzie.

Charakterystyczną częścią Beskidów jest kraina rolnicza na Valašsku. Również to środowisko jest domem dla rzadkich zwierząt. Na łąkach górskich i podgórskich żyje derkacz (Crex crex). Beskidy zaliczane są do jego najważniejszych miejsc występowania. Jedynie w podgórzu znajdują się odpowiednie warunki życiowe dla kuropatwy polnej (Perdix perdix), przepiórki (Coturnix coturníx), czajki (Vanellus vanellus) i wilgi (Oriolus oriolus).

Zarząd PK Beskydy

Vyhledávání

Regionální pracoviště

Regionální pracoviště
Resort životního prostředí další instituce resortu ŽP
Skrýt