Pseudokras

Badanie pseudokrasowych jaskini Morawsko-śląskich Beskidów.

W obszarze Morawsko-śląskich Beskidów i Beskidu Śląskiego stanowiącego geograficzny i geologiczny obszar zewnętrznego pasma fliszowego Karpat Zachodnich, przeprowadzają od 1971  roku członkowie ZO ČSS ORCUS Bohumín badania geomorfologicznego powstania i rozwoju form podziemnych, które nie są związane z klasycznymi procesami krasowymi. Wynikiem tych pracy było odkrycie dziesiątek nowych jaskini z których najważniejszymi było odkrycie jaskiń Kyklop, Žánova díra i Mariánka na Kněhyni, jaskini Vasko na Čertově mlýně, jaskini Radegast, V kapradí, Raichovej díry na grzebieniu Radhoště, jaskini Na Lukšinci pod Łysą Górą i innych. Przez obserwację powierzchniowego modelowania, toku podziemnych form pseudokrasowych, tektoniczno-petrograficznych warunków i jednoczesnej dynamiki pierwotnych pionowych szczelin, określono wykres rozwoju jaskiń pseudokrasowych utworzonych w piaskowcach fliszowych. Podziemne formy w obszarze zewnętrznego fliszowego pasma Karpat nie są formami przypadkowymi, ale jak dowodzi ich typologia, pokrewieństwo rozwojowe a geologiczna jednorodność, jest ich powstanie w całym fliszowym paśmie Karpat Zachodnich wynikiem takich samych procesów tektonicznych drugiej i trzeciej fazy rozwoju trzeciorzędowego w masywach fliszowych, peryglacjalnych orogenez ( przede wszystkim w plejstocenie) i jednoczesnych procesów stokowych. Te fakty potwierdziły też wyniki badań polskich speleologów w polskiej części Karpat Zachodnich i wyniki ukraińskich speleologów we fliszowych masywach Karpat Wschodnich na Ukrainie.

Jak właściwie powstały te jaskinie?

 

Morfologia pseudokrasowych jaskiń

W pseudokrasowych jaskiniach tego obszaru przeważają równe, szczelinowo rozszerzone korytarze, aż do długości kilkudziesięciu metrów. Bardziej skomplikowane jaskinie są reprezentowane systemami krzyżujących się szczelin i kopuł, 300- 400 metrów długich (jaskinia Cyrilka 370 m, jaskinia We Trzech kopcach w Polsce - ponad 800 metrów). Najgłębsze systemy mają głębokość do 57,5 metrów ( Kněhyňská jeskyně). Pionowe tarasowe ułożenie i zaklinowane skalne bloki dodają pionowym wnękom pozór wielopiętrowych systemów. Rozszerzone szczeliny wytwarzają w tych podziemnych formach urwiska do głębokości 13 metrów (Kněhyňská jeskyně) i wysokie szczelinowe kopuły.

Kształty otworów wejściowych do jaskini są podobne. Otwory, najczęściej wąskie rozpadliny czy przejścia, znajdują się pomiędzy wolnymi blokami i prowadzą do pionowych korytarzy, gdzie wysokość wielokrotnie przewyższa szerokość. Kształt i wysokość szczelinowych korytarzy zależy o grubość fliszowych ław. Szczelinowe korytarze odznaczają się krzyżowaniem pod kątem prostym i stropy korytarzy tworzą monolityczne przełożone piaskowcowe ław lub wolno zaklinowane bloki, które również często tworzą rozgraniczenia i różne wysokie progi.

Dno jaskini wypełnia grube i drobne ostrokrawędziste piaskowcowe usypisko i zaklinowane też wolno leżące bloki. Dna części jaskini leżącej blisko powierzchni często wypełnia ziemia, zsuwana do podziemia przesiąkająca wodą opadową.

Jaki jest stan poznania podziemnych pseudokrasowych form Beskidów obecnie?

Zainteresowanie beskidzkimi podziemiami wzrosło przede wszystkim po katastrofalnej powodzi w 1997 roku, kiedy ekstremalne opady wprawiły w ruch na tym obszarze całe zbocza i doliny. Trudno jest ustalić jaki udział w tych katastrofach miały procesy, które uwarunkowały nadmierną ilość spływającej wody opadowej w głębszych warstwach fliszowych. Naturalną sondą do „głębin„ niniejszych warstw są właśnie jaskinie beskidzkie, gdzie można obserwować dynamikę stokowych procesów.

Bardzo ważnym wkładem do obserwacji obecnych procesów w beskidzkich podziemiach było zainstalowanie czterech tarczowych mierników w jaskini Cyrilka i w jaskini Kněhyňskiej. Te mierniki mogą obserwować ruchy w masywach piaskowcowych z dokładnością do setnych minimetrów we wszystkich kierunkach.

O tym, że zbocza w Beskidach są stale bardzo „żywe“, świadczy również niedawne odkrycie jaskini „ 3P“ na grzebieniu Lukšinec pod Łysą Górą. Jaskinia sama otworzyła się tu po 1997 roku, kiedy to ekstremalne deszcze wymyły gliniane i nasypowe lepiszcze pomiędzy zaklinowanymi głazami tworzącymi stropy wnęki i po ich zapadnięciu wytworzyła się lejkowata przepaść o średnicy 6 metrów, prowadząca do podziemnej szczeliny.  

W podobny sposób udało się bohumińskim speleologom odkryć też jaskinię Radegast niedaleko rzeźby tego pogańskiego bożka na grzebieniu Radegasta. Silne deszcze wymyły tu w miejscu nazwanym Zaryje glinę i nasypy z małej rozpadliny a po jej dalszym rozszerzeniu przez speleologów w 2002 roku udało się dotrzeć do jaskini, która obecnie ma długość 46 a głębokość 10 metrów

Zarząd PK Beskydy

Vyhledávání

Regionální pracoviště

Regionální pracoviště
Resort životního prostředí další instituce resortu ŽP
Skrýt