Zarząd PK Beskydy >> Działalność Zarządu >> Charakter krajobrazu i budownictwa

Charakter krajobrazu i budownictwa

PODSTAWOWE ZNAKI CHARAKTERYSTYCZNE ZABUDOWY W CHKO BESKYDY

1.CO TO JEST CHKO ?

Przyrodniczy obszar chroniony (CHKO) Beskydy został ogłoszony z powodów wyjątkowych wartości przyrodniczych, którymi są przede wszystkim pierwotne pradawne porosty leśne z występowaniem cennych karpackich gatunków zwierząt i roślin, gatunkowo bogate łąkowe wspólnoty, unikatowe powierzchniowe i podziemne zjawiska pseudokrasowe a także wyjątkowa wartość estetyczna i bogactwo wyjątkowego typu krainy powstałego dzięki historycznej koegzystencji człowieka z tym obszarem.

Przesłanką obszaru jest ochrona wszystkich wartości krainy, źródeł przyrodniczych i ich typowych znaków, którymi są przede wszystkim powierzchniowe ukształtowanie krainy łącznie z biegami wodnymi i powierzchni, ich pokrycia wegetacyjnego i wolno żyjących zwierząt, rozplanowania i wykorzystania leśnego i rolnego funduszu gleb i w stosunku do nich, również rozmieszczenie i struktura urbanistyczna osiedli i architektura zabudowy.

Działalność Zarządu CHKO Beskydy

Przesłaniem Zarządu CHKO Beskydy, w ramach ukierunkowywania działalności budowlanej, jest staranie się o wspólne kształtowanie architektury typowej właśnie dla obszaru Beskidów. Tym oczywiście nie myśli się, że będą powstawały kopie budynków z minionych czasów, ale zabudowa, która w pełni będzie nawiązywać do otaczającej krainy – będą częścią tej krainy.
Wychodzimy z technologicznego postępu, do którego dzisiejsze społeczeństwo dorosło i nie bronimy się stosowaniu nowych materiałów i technologii. Oznacza to, że jeśli ma się budować w nowoczesny sposób, jak i w duchu tradycyjnym a jeśli ma się przebudowywać, ważne jest zachowanie pierwotnego charakteru. Jedynie w ten sposób możemy osiągnąć tzw. „odnowienia wiosek“.
Mnóstwo miejscowości aż do teraźniejszości zachowało obiekty, które przypominają życie wiejskie (też w górach) z czasów gospodarowania. Większość tych obiektów już straciła swe pierwotne wykorzystanie, i dlatego często spotykamy się z pytaniami, czy przebudowywać, czy też w inny sposób rekonstruować te obiekty. Zarząd CHKO Beskydy rozwija swe usiłowania w kierunku zminimalizowania kolejnego rozszerzania zabudowy w wolnej przyrodzie, dlatego jest pożyteczne dla krainy wykorzystanie obecnych zabudów (dostosowanie do nowych potrzeb i wymogów mieszkaniowych). Jedynym warunkiem jest przestrzeganie zabudowy w jej kształcie, z celem zachowania pierwotnego kolorytu wiejskiego.

Nowe budynki, dobudówki, nadbudówki i inne zmiany budowlane podlegające prawu budowlanemu, przeprowadzane na obszarze CHKO powinny spełniać wymagania kładzione ze strony Zarządu CHKO na wygląd budynku, czyli rozumie się, że zabudowa powinna mieć styl tradycyjnej ludowej architektury naszego obszaru. Ten wymóg bazuje na ustawie nr114/1992 Dz.U. o ochronie przyrody i krainy, która uprawnia odpowiedni organ ochrony przyrody do prowadzenia uwag d/s projektów dla ÚŘ, SŘ, ale i zgłaszania małych budynków.

Z ustawy o ochronie przyrody i krainy §12, ust.1 wynika, że zgoda SCHKOB jest niezbędna do lokalizacji i zezwoleń na zabudowę, jak i innych czynności, które mogłyby obniżyć czy zmienić charakter krainy. Przykładem mogą być: dachy bez powierzchownego wykończenia, które błyszczą i dają o sobie wiedzieć szeroko daleko w krainie, płoty o różnych wysokościach, kształtach, uzupełnione o rozmaite dodatki, zmiany terenowe i inne, to wszystko może oznaczać zmianę charakteru krainy.

Zadaniem architekta (projektanta) jest, aby potrafił odpowiednio wkomponować zabudowę do krainy. Rozmieszczenie domu w krainie zalicza się do pierwszych kroków przy wyobrażeniu nowej zabudowy, dlatego, architekt (projektant) powinien nie tylko połączyć wymagania inwestora co do dyspozycji domu i wygląd całego obiektu, ale w jego wyobrażeniu muszą się te wymagania doskonale połączyć z otaczającą przyrodą i krainą. Jeśli wszystkie zostaną spełnione następnie może powstać dom, który będzie się prezentował jako „dom w krainie”.

2.Pojęcia w ochronie przyrody

Pojęcia, z którymi spotkacie się przy konsultacjach ze specjalistycznymi pracownikami z  Zarządu CHKO Beskydy: 

Plan opieki nad przyrodniczym obszarem chronionym Beskydy był opracowany zgodnie z § 27 ustawą nr114/92 Dz.U. Chodzi o podstawową koncepcję i dokument regulujący, który miałby służyć do ukierunkowywania rozwoju CHKO i wpływaniu na działalność ludzką na ich obszarze w okresie następnych 10 latach (do 2008 r.). Przez zatwierdzenie (12.01.1999r.) plan opieki staje się wyjściowym dokumentem dla terenowego planu dokumentacji, leśnych planów gospodarczych, wytycznego planu gospodarki wodnej i innych rodzajów dokumentacji planistycznej. Plan opieki jest ułożony w Zarządzie CHKO Beskydy w Rožnově pod Radhoštěm a w postaci elektronicznej został udostępniony również Urzędom Gminnym. 

Charakter krainy (patrz ustawa nr114/1992 Dz.U. §12, ust.1) – charakter krainy, którym jest przede wszystkim przyrodnicza, kulturowa i historyczna charakterystyka określonego miejsca czy obszaru, jest chroniony przed działalnością obniżającą jego estetyczną i przyrodniczą wartość. Ingerencja do charakteru krainy, przede wszystkim rozmieszczanie i zezwalanie na zabudowę mogą być przeprowadzane jednie z wzięciem pod uwagę zachowania ważnych elementów krainy, przede wszystkim obszarów chronionych, kulturowych dominant krainy, skali harmonii i stosunku do krainy.

Strefy – zgodnie z ustawą o ochronie przyrody i krainy obszar CHKO jest podzielony na 4 strefy, co oznacza odchodzenie od wartości jakości krainy z wzięciem pod uwagę wszystkich czynników ochrony przyrody. Barwne oznaczenie stref można znaleźć na mapach podziału na strefy, mapy w skali 1:10 000 są przechowywane w Zarządzie CHKO Beskydy a do map podziału na strefy (orientacyjna) w skali 1:50 000 można zajrzeć w Urzędach Gminnych. I strefa (na mapie podziału na strefy jest oznaczona kolorem czerwonym) ma najbardziej rygorystyczny tryb ochrony i nowa zabudowa nie jest tu zgodnie z ustawą nr 114/92Sb. o ochronie przyrody i krainy dozwolona, w II strefie (na mapie podziału na strefy jest oznaczona kolorem zielonym) zgoda na zabudowę jest udzielana jedynie w wyjątkowych przypadkach (te lokalizacje nie są w większości nawet na obszarze planu zagospodarowania terenowego przeznaczone pod zabudowę), w III i IV strefie zabudowa jest rozmieszczana zgodnie z planem zagospodarowania terenowego i powinien być dotrzymany tradycyjny wygląd zabudowy. Podział na strefy został zatwierdzony przez Ministerstwo  Środowiska w dniu 7.9.1999r. Zgodnie z tym, w której strefie stopniowanej ochrony przyrody i krainy CHKO Beskydy będzie zabudowa brana pod uwagę, będzie dokładniej oceniany jej wygląd i harmonia z otaczającą krainą. Może nastąpić przypadek, że budynek nie dostanie zezwolenia; chodzi o takie obszary, ewentualnie tereny, które są wyjątkowe i dlatego zasługują na zaostrzoną ochronę.

3. Architektura w CHKO Beskydy

Na obszarze CHKO Beskydy występuje architektura typu karpatskiego, lokalna forma domu valašskiego i těšínsko-slezskiego. Chodzi o parterowy cembrowany dom z dwuspadowym dachem, pokrytym pierwotnie gontem. Charakterystycznymi elementami są drewniane podsienie, drewniane frontony z ozdobnie kładzionymi deskami, okapowymi daszkami w szczycie, licówką klinkierową. Dzisiejszy wygląd wioski jest wynikiem długoterminowych usiłowań anulowania różnic pomiędzy miastem i wioską. W wyniku ostatecznym (i obecna twarz wsi to dowodzi) jest wielka różnica, ponieważ wioska jest wioską jedynie wtedy, jeśli na pierwszy rzut oka jest widoczna różnica pomiędzy zabudową miejską a wiejską a jeśli człowiek poznaje ścisły stosunek zabudowy ze środowiskiem przyrodniczym, florą i fauną.

Mimo, że zabudowa na obszarze CHKO jest dzięki swemu regionalnemu rozmieszczeniu odmienna, można wprowadzić podstawowe znaki charakterystyczne zabudowy użyteczne dla nowego budynku:

Podstawowe znaki charakterystyczne zabudowy

- wymagamy ich przestrzegania przy projektowaniu budynku w CHKO

  • rzut poziomy budynku prostokątny (1:2; 1:1,5), inne kształty dopuszczalne - L, U, T
  • dach - symetryczny, dwuspadowy (38 stopni ~ 45 st., od H. Bečvy w kierunku na Vsetínsko ~ 50 st.), grzebień dachu orientowany równolegle z dłuższą stroną obiektu.
  • pokrycie dachowe – kolor ciemnobrązowy ~ brązowo-czerwony, nie jest dopuszczalne pokrycie pofałdowane i blacha aluminiowa bez zmian powierzchniowych
  • wysokość domu – dom parterowy z możliwością zagospodarowanego poddasza
  • komin – umieszczenie bliżej grzebienia
  • rozświetlenie poddasza - ze szczytu lub dymnika (dwuspadowymi, jednospadowymi)
  • szczyt - symetryczny, okna mniejsze, dzielona symetrycznie umieszczona, pionowa drewniana  okładzina
  • okna, drzwi - proste, w większości prostokątne, materiał – preferowane drewno
  • wejście do domu – po środku bocznej elewacji (patrz. rys. nr 6)
  • fasada - prosta, bez częściowego podziału (występy na fasadach w kształcie alkierza i inne nie są  dozwolone na domu beskidzkim)
  • powierzchnie wewnętrzne – najlepiej gładkie, białe, jeśli barwne, należy wybierać delikatne pastelowe tony, jeśli bierze się pod uwagę imitację drewnianych chałup (podbicie budynku murowanego), zalecamy użycie drewna o minimalnej szerokości deski okładowej około 20 cm
  • balkony – nie używać, na tradycyjnych budynkach na Vsetínsku można się spotkać z domami z podniesionym piętrem, były budowane przeważnie na zboczach, kiedy podsień była podniesiona jako pawlacz; kolejnym przykładem mogą być tzw. wójtostwa, które odznaczały się piętrowymi domami z pawlaczami w części podwórzowej
  • cokoły, ściany, schody - kamień, w żadnym przypadku nie stosować plastików, ceramicznych, glazurowanych okładzin i innych materiałów dalekich przyrodzie
  • opłocenie – drewniane żerdziowe, bez podmurówki, zalecamy wysokość około 1,2 m i powinna być dotrzymana przerwa pomiędzy dolną krawędzią płotu a terenem min. 15cm, wyjątkowo można zastosować plecionkę powleczoną plastikiem, owszem jakiekolwiek opłocenie w formie majątkowego wytyczenia granic nie jest zalecane; opłocenie roślinami drzewiastymi jest mile widziane – należy zastosować zalecane gatunki (pierwotne) roślin drzewiastych do wysadzania (np. grab, buk, dąb, dalej patrz "Spis zalecanych gatunków roślin drzewiastych do wysadzania w Beskidach"- do dyspozycji w Zarządzie CHKO Beskydy w Rožnově pod Radhoštěm).
  • droga przyjazdowa – materiał naturalny – kamień, żwir, można zastosować bloki pustakowe do zaprawienia

 

4.Zakończenie

Celem referentów budowlanych, znawców krainy jest, aby na obszarze CHKO były budowane budynki, które nie będą naruszały krainy swym kształtem i wielkością, ale będą ją uzupełniać (o miejsca gdzie mieszka, czy gospodaruje) i aby przez umieszczenie zabudowy nie doszło do obniżenia przyrodniczej różnorodności krainy.

Zarząd PK Beskydy

Vyhledávání

Regionální pracoviště

Regionální pracoviště
Resort životního prostředí další instituce resortu ŽP
Skrýt